Bewerkte etenswaren zijn tegenwoordig bijna niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Denk aan kant-en-klare maaltijden, ontbijtgranen, koekjes, chips, vleeswaren, frisdranken en diepvriesproducten. Ze zijn gemakkelijk, vaak lang houdbaar en eenvoudig te bereiden. Maar wat is eigenlijk de milieu-impact van bewerkte etenswaren? En zijn bewerkte producten altijd slechter voor het milieu dan verse voeding?

We bekijken welke factoren een rol spelen bij de ecologische voetafdruk van bewerkte etenswaren.

Wat zijn bewerkte etenswaren?

Bewerkte etenswaren zijn voedingsmiddelen die na de oogst of productie op een bepaalde manier zijn aangepast. Dat kan heel eenvoudig zijn, bijvoorbeeld door groenten te wassen, snijden of invriezen. Andere producten ondergaan veel meer bewerkingen, zoals het toevoegen van suiker, zout, vetstoffen, smaakstoffen of conserveringsmiddelen.

Er is daarom een groot verschil tussen minimaal bewerkte voeding en sterk bewerkte voeding. Een zak diepvriesgroenten is bijvoorbeeld bewerkt, maar bestaat nog grotendeels uit één voedingsmiddel. Een kant-en-klare maaltijd kan daarentegen tientallen ingrediënten bevatten en verschillende productieprocessen hebben doorlopen.

Productie heeft invloed op het milieu

Een belangrijk onderdeel van de milieu-impact van voeding is de productie. Voor het telen van gewassen en het houden van dieren zijn onder andere landbouwgrond, water en energie nodig. Bij sterk bewerkte producten komt daar vaak nog energiegebruik voor verwerking bij.

Grondstoffen moeten worden geoogst, vervoerd en verwerkt voordat ze in een eindproduct terechtkomen. Sommige ingrediënten worden bovendien over grote afstanden vervoerd. Vervolgens worden ze gecombineerd, verhit, gekoeld of op een andere manier verwerkt.

Toch betekent meer verwerking niet automatisch dat een product een grotere ecologische voetafdruk heeft. De herkomst van de ingrediënten, de productiemethode en de hoeveelheid energie die wordt gebruikt spelen allemaal een rol.

Verpakking en afval

Een ander belangrijk aspect van de milieu-impact van bewerkte etenswaren is de verpakking. Veel bewerkte producten worden afzonderlijk verpakt om ze langer houdbaar te maken of gemakkelijk te kunnen portioneren.

Denk bijvoorbeeld aan plastic verpakkingen, aluminiumfolie, kartonnen dozen en samengestelde verpakkingen. Hoe meer verpakkingsmateriaal wordt gebruikt, hoe groter doorgaans de hoeveelheid grondstoffen en energie die nodig is voor productie en verwerking.

Verpakking heeft echter ook een functie. Een goede verpakking kan voedsel beschermen en ervoor zorgen dat het minder snel bederft. Daardoor kan voedselverspilling worden beperkt. De milieuwinst van een langere houdbaarheid kan in sommige situaties groter zijn dan de extra impact van de verpakking.

Voedselverspilling speelt een grote rol

Bij het beoordelen van de milieu-impact van bewerkte etenswaren moeten we daarom verder kijken dan alleen de verpakking of productiefase. Voedselverspilling is namelijk een belangrijk onderdeel van de totale ecologische voetafdruk van voeding.

Een product dat langer houdbaar is, kan ervoor zorgen dat minder voedsel wordt weggegooid. Denk bijvoorbeeld aan diepvriesgroenten of houdbare producten. Als deze producten daadwerkelijk worden opgegeten en niet in de vuilnisbak belanden, kan dat de totale milieu-impact per geconsumeerde portie verlagen.

Daarom is het niet altijd eenvoudig om te zeggen dat verse voeding automatisch duurzamer is. Een verse maaltijd die gedeeltelijk wordt weggegooid, kan uiteindelijk een grotere verspilling van grondstoffen veroorzaken dan een langer houdbaar alternatief dat volledig wordt opgegeten.

Dierlijke en plantaardige ingrediënten

Ook de samenstelling van een bewerkt product is belangrijk. Producten met dierlijke ingrediënten kunnen een andere milieu-impact hebben dan producten die voornamelijk uit plantaardige ingrediënten bestaan.

Vooral de productie van bepaalde dierlijke voedingsmiddelen vraagt relatief veel land, voer en andere grondstoffen. Plantaardige ingrediënten kunnen, afhankelijk van het gewas en de productiemethode, een lagere impact hebben.

Daarom is het nuttiger om naar het volledige product en zijn ingrediënten te kijken dan alleen naar de vraag of het product bewerkt is.

Zijn bewerkte etenswaren slecht voor het milieu?

Het korte antwoord is: dat hangt ervan af.

De milieu-impact van bewerkte etenswaren wordt bepaald door verschillende factoren. Denk aan de gebruikte grondstoffen, landbouwmethode, energie voor verwerking, transport, verpakking, houdbaarheid en voedselverspilling.

Een sterk bewerkt product met veel ingrediënten, energie-intensieve productie en veel verpakkingsmateriaal kan een aanzienlijke milieu-impact hebben. Maar een bewerkt product dat lang houdbaar is, efficiënt wordt geproduceerd en voedselverspilling voorkomt, kan op bepaalde punten juist voordelen hebben.

Het is daarom te simpel om alle bewerkte etenswaren over één kam te scheren.

Hoe kun je duurzamere keuzes maken?

Wie de milieu-impact van zijn voeding wil verminderen, kan vooral letten op het totale plaatje. Kies waar mogelijk voor producten met een eenvoudige samenstelling en plantaardige ingrediënten, beperk voedselverspilling en let op de hoeveelheid verpakking.

Ook kan het helpen om producten te kopen die je daadwerkelijk gebruikt. Een grote verpakking die uiteindelijk voor een deel wordt weggegooid, is niet automatisch duurzamer dan een kleinere verpakking.

Daarnaast zijn lokale en seizoensgebonden producten soms een interessante keuze, afhankelijk van de manier waarop ze zijn geproduceerd en vervoerd.

Conclusie

De milieu-impact van bewerkte etenswaren is complexer dan alleen de vraag of een product wel of niet bewerkt is. Productie, ingrediënten, verpakking, transport, energiegebruik en voedselverspilling spelen allemaal een rol.

Bewuste voedingskeuzes beginnen daarom niet alleen bij het vermijden van bewerkte producten, maar vooral bij het kijken naar hoe een product is geproduceerd, verpakt, vervoerd en gebruikt. Door voedselverspilling te beperken en vaker te kiezen voor producten met een relatief lage impact, kun je stap voor stap duurzamere keuzes maken.v