Afval verminderen begint bij bewuste keuzes. Niet alleen bij de afvalbak, maar juist op het moment dat je iets koopt, gebruikt of weggooit. Door stil te staan bij wat je nodig hebt, hoeveel je koopt en hoe lang iets meegaat, kun je de hoeveelheid afval in je huishouden flink verminderen.

Afvalvrij leven klinkt misschien als een enorme uitdaging. Toch hoeft afval verminderen helemaal niet te betekenen dat je van de ene op de andere dag volledig zero waste gaat leven. Juist kleine, haalbare veranderingen kunnen op de lange termijn een groot verschil maken.

Minder spullen kopen, producten hergebruiken, kapotte spullen repareren, kiezen voor producten zonder onnodige verpakking en voedselverspilling tegengaan: het zijn allemaal manieren om bewuster met grondstoffen en afval om te gaan.

Wat betekent afval verminderen precies?

Afval verminderen betekent dat je probeert te voorkomen dat afval überhaupt ontstaat. Dat is iets anders dan alleen maar beter afval scheiden of meer recyclen.

Natuurlijk is recyclen belangrijk. Papier, glas, metaal en bepaalde soorten plastic kunnen opnieuw worden verwerkt. Maar recyclen kost nog altijd energie en grondstoffen. Bovendien kan niet ieder materiaal eindeloos worden gerecycled.

Daarom is voorkomen beter dan achteraf verwerken.

Je kunt bijvoorbeeld:

• minder spullen kopen die je niet echt nodig hebt;
• kiezen voor producten die lang meegaan;
• herbruikbare alternatieven gebruiken;
• producten repareren in plaats van vervangen;
• tweedehands kopen;
• verpakkingsvrij of met zo weinig mogelijk verpakking winkelen;
• voedselverspilling voorkomen;
• spullen delen of lenen;
• afval op de juiste manier scheiden;
• composteren wanneer dat mogelijk is.

Het doel is niet om helemaal niets meer weg te gooien. Het doel is om bewuster te consumeren en zo min mogelijk onnodig afval te veroorzaken.

Waarom is afval verminderen belangrijk?

We leven in een maatschappij waarin kopen en vervangen heel normaal zijn geworden. Veel producten zijn relatief goedkoop, waardoor het soms aantrekkelijker lijkt om iets nieuws te kopen dan om een kapot product te repareren.

Daar staat echter een grote hoeveelheid grondstoffen, energie, transport en verpakkingsmateriaal tegenover.

Voor vrijwel ieder product dat je koopt zijn grondstoffen nodig. Denk aan hout, metalen, aardolie, water en verschillende mineralen. Vervolgens moet het product worden geproduceerd, verpakt en vervoerd voordat het bij jou thuis terechtkomt.

Wanneer we iets snel weggooien, verdwijnen al die gebruikte grondstoffen niet zomaar. Het afval moet worden ingezameld, verwerkt, verbrand, gestort of gerecycled.

Door minder afval te produceren, kijken we dus niet alleen naar wat er in onze vuilnisbak terechtkomt. We kijken naar de hele levenscyclus van een product.

Afval voorkomen begint vóór de aankoop

Een van de effectiefste manieren om afval te verminderen, is verrassend eenvoudig: koop minder.

Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar we worden voortdurend verleid om nieuwe producten te kopen. Reclame, aanbiedingen, sociale media en trends maken het gemakkelijk om spullen aan te schaffen die we eigenlijk niet nodig hebben.

Vraag jezelf daarom vóór een aankoop af:

Heb ik dit echt nodig?

En eventueel:

• Heb ik al iets dat hetzelfde doel vervult?
• Kan ik het lenen?
• Kan ik het tweedehands kopen?
• Hoe vaak ga ik het gebruiken?
• Hoe lang zal het meegaan?
• Is het te repareren?
• Zit er onnodig veel verpakking omheen?

Door jezelf deze vragen te stellen, voorkom je impulsaankopen. En wat je niet koopt, hoeft uiteindelijk ook niet als afval te worden weggegooid.

Minder spullen zorgt vaak ook voor meer rust

Afval verminderen heeft niet alleen voordelen voor het milieu. Minder spullen in huis kunnen ook zorgen voor meer overzicht en rust.

Een kast vol kleding die je nauwelijks draagt, keukenkastjes met apparaten die je zelden gebruikt en dozen vol spullen die je ooit “misschien nog nodig hebt”: veel huishoudens hebben meer bezit dan ze daadwerkelijk gebruiken.

Ontspullen kan daarom een belangrijke stap zijn.

Dat betekent niet dat je alles moet wegdoen. Kijk kritisch naar wat je bezit en vraag jezelf af of iets nog waarde heeft in je dagelijks leven.

Spullen die je niet meer gebruikt, kun je soms verkopen, weggeven, ruilen of doneren. Op die manier krijgen ze een tweede leven en voorkom je dat ze onnodig bij het restafval terechtkomen.

Kies voor herbruikbare producten

Een andere belangrijke stap is het vervangen van wegwerpproducten door herbruikbare alternatieven.

Denk bijvoorbeeld aan:

• een hervulbare drinkfles;
• een herbruikbare koffiebeker;
• stoffen boodschappentassen;
• wasbare doekjes in plaats van wegwerpdoekjes;
• herbruikbare bewaarbakjes;
• een herbruikbare waterfilterfles;
• wasbare menstruatieproducten;
• herbruikbare broodzakken of groentezakjes.

Het idee achter hergebruik is eenvoudig: je gebruikt hetzelfde product meerdere keren, waardoor je minder vaak iets nieuws hoeft te kopen.

Let wel op de kwaliteit en levensduur. Een herbruikbaar product is vooral interessant wanneer je het daadwerkelijk vaak gebruikt en goed onderhoudt.

Verpakkingen: minder is meer

Een groot deel van ons huishoudelijk afval bestaat uit verpakkingen. Denk aan plastic bakjes, folies, zakjes, kartonnen dozen en drankverpakkingen.

Je kunt verpakkingsafval verminderen door bewuster boodschappen te doen.

Koop bijvoorbeeld waar mogelijk producten met weinig verpakking. Sommige winkels bieden ook producten in bulk of navulverpakkingen aan. Groente en fruit kun je soms zonder verpakking kopen of meenemen in een herbruikbaar zakje.

Ook op andere plekken kun je letten op verpakking. Bestel je regelmatig online, dan valt bijvoorbeeld op hoeveel karton, papier en plastic beschermingsmateriaal er bij een bestelling kan zitten.

Dat betekent niet dat je nooit meer online mag bestellen. Het betekent vooral dat je je bewust wordt van de hoeveelheid materiaal die met een aankoop gepaard kan gaan.

Voedselverspilling voorkomen

Afval verminderen betekent ook kijken naar voedsel.

Jaarlijks wordt er ontzettend veel voedsel weggegooid. Vaak gaat het niet eens om voedsel dat volledig onbruikbaar is, maar om producten die te veel zijn gekocht, verkeerd zijn bewaard of vergeten achter in de koelkast liggen.

Een paar eenvoudige gewoontes kunnen helpen.

Maak bijvoorbeeld vóór het boodschappen doen een lijstje en controleer eerst wat je nog in huis hebt. Plan maaltijden rondom producten die binnenkort op moeten.

Leer daarnaast het verschil kennen tussen ’te gebruiken tot’ en ’ten minste houdbaar tot’. Een product met een verstreken THT-datum is niet automatisch bedorven. Kijk, ruik en beoordeel het product wanneer dat volgens de productsoort veilig kan.

Restjes kun je bewaren voor de volgende dag of verwerken in een nieuwe maaltijd. Overrijpe groenten kunnen bijvoorbeeld prima in soep, saus of een ovenschotel terechtkomen.

Repareren in plaats van vervangen

Een kapotte broek, stoel, lamp of huishoudelijk apparaat hoeft niet automatisch in de afvalbak te belanden.

Repareren is een krachtige manier om afval te verminderen. Je verlengt daarmee de levensduur van een product en voorkomt dat er meteen een nieuw product voor in de plaats moet komen.

Kun je iets niet zelf repareren? Kijk dan of een reparateur kan helpen. Ook bestaan er steeds meer repair cafés en lokale initiatieven waar mensen elkaar helpen met het herstellen van spullen.

Een klein defect betekent niet altijd dat een product aan het einde van zijn leven is.

Tweedehands kopen

Wil je toch iets aanschaffen? Kijk dan eerst of je het tweedehands kunt vinden.

Kleding, meubels, boeken, fietsen, speelgoed en veel huishoudelijke spullen kunnen prima een tweede leven krijgen.

Tweedehands kopen voorkomt dat er voor jou een nieuw product geproduceerd hoeft te worden. Bovendien houd je bestaande spullen langer in gebruik.

Ook ruilen is interessant. Misschien heb jij iets dat een ander goed kan gebruiken, terwijl iemand anders juist iets bezit waar jij naar op zoek bent.

Delen en lenen

Hoe vaak gebruik je een boormachine, hogedrukreiniger, partytent of uitgebreide keukenmachine eigenlijk?

Voor spullen die je maar af en toe gebruikt, kan lenen veel logischer zijn dan kopen.

Vraag familie, vrienden of buren of je iets kunt lenen. In sommige gemeenten bestaan bovendien uitleensystemen of bibliotheken voor gereedschap en andere spullen.

Door spullen te delen, zijn er minder exemplaren nodig. Dat betekent uiteindelijk minder productie, minder grondstoffen en minder afval.

Composteren: geef organisch afval een tweede leven

Groente- en fruitresten, bladeren en ander geschikt organisch materiaal hoeven niet altijd bij het restafval te belanden.

Wanneer je de mogelijkheid hebt, kun je organisch afval composteren. Compost kan vervolgens worden gebruikt om de bodem in een tuin of moestuin te verbeteren.

Een composthoop is echter niet voor iedereen praktisch. Heb je geen tuin, dan kun je bijvoorbeeld kijken naar lokale initiatieven of gemeentelijke inzameling van groente-, fruit- en tuinafval.

Het belangrijkste is dat organisch afval op de juiste manier wordt verwerkt.

Begin klein: je hoeft niet meteen zero waste te leven

De term zero waste klinkt aantrekkelijk, maar kan ook overweldigend zijn. Een huishouden dat vrijwel helemaal geen afval produceert, is voor veel mensen niet realistisch.

En dat hoeft ook niet.

Afval verminderen gaat niet om perfectie. Het gaat om verbetering.

Begin bijvoorbeeld met één verandering per keer:

Week 1: gebruik een herbruikbare drinkfles.
Week 2: neem je eigen boodschappentas mee.
Week 3: koop één product bewust tweedehands.
Week 4: plan maaltijden om voedselverspilling te voorkomen.
Week 5: kijk welke wegwerpproducten je kunt vervangen door een herbruikbaar alternatief.

Na verloop van tijd worden deze veranderingen gewoontes.

Kijk naar de afvalbak

Een verrassend eenvoudige manier om bewuster te worden van je afval, is regelmatig bekijken wat er daadwerkelijk in je vuilnisbak zit.

Welke producten kom je steeds opnieuw tegen?

Zijn het vooral verpakkingen? Voedselresten? Wegwerpproducten? Kleding? Kleine plastic voorwerpen?

Door een tijdje te observeren waar je afval uit bestaat, ontdek je waar de grootste kansen liggen.

Gooi je bijvoorbeeld iedere week veel keukenpapier weg? Dan kun je experimenteren met wasbare doekjes.

Zie je vooral plastic verpakkingen? Dan kun je kijken of je bepaalde producten anders kunt kopen.

Heb je veel voedselafval? Dan ligt de grootste winst misschien bij een betere maaltijdplanning.

Duurzaam hoeft niet duur te zijn

Er bestaat soms het idee dat duurzaam leven automatisch duurder is. Dat hoeft helemaal niet zo te zijn.

Minder kopen betekent simpelweg dat je minder geld uitgeeft. Tweedehands kopen kan goedkoper zijn dan nieuw kopen. Repareren kan voordeliger zijn dan vervangen. En herbruikbare producten kunnen zichzelf op termijn terugverdienen wanneer je daardoor minder wegwerpproducten hoeft te kopen.

Je hoeft dus niet meteen een compleet nieuwe duurzame keuken of badkamer aan te schaffen.

Gebruik eerst op wat je al hebt.

Dat is misschien wel een van de meest duurzame keuzes die je kunt maken.

Maak bewuste keuzes, maar wees realistisch

Duurzaam leven betekent niet dat je nooit meer iets nieuws mag kopen of nooit meer afval mag produceren.

Sommige producten zijn simpelweg noodzakelijk. Soms is een wegwerpproduct om hygiënische, praktische of medische redenen de beste keuze. En soms ontbreekt simpelweg de tijd, het geld of de mogelijkheid om voor een alternatief te kiezen.

Daarom is het belangrijk om jezelf geen onrealistische eisen te stellen.

Een duurzame levensstijl moet passen bij jouw leven.

Het gaat niet om de vraag: “Hoe kan ik helemaal geen afval meer produceren?”

Een betere vraag is:

“Welke afvalstromen kan ik op een eenvoudige manier verminderen?”

Iedere keuze telt

Afval verminderen begint uiteindelijk bij bewustwording. Door na te denken voordat je iets koopt, producten langer te gebruiken, spullen te repareren, voedselverspilling tegen te gaan en vaker te kiezen voor hergebruik, kun je de hoeveelheid afval in je huishouden stap voor stap verkleinen.

Je hoeft daarbij niet alles tegelijk te veranderen.

Misschien begin je met één herbruikbare tas. Daarna ontdek je een alternatief voor wegwerpverpakkingen. Vervolgens ga je vaker naar de kringloopwinkel of repareer je een kapot kledingstuk.

Al die kleine keuzes vormen samen een groter geheel.

Afval verminderen gaat daarom niet om perfect leven, maar om bewuster leven. Hoe meer we nadenken over wat we kopen, gebruiken en weggooien, hoe makkelijker het wordt om keuzes te maken die beter zijn voor onze leefomgeving én vaak ook voor onze portemonnee.

De meest duurzame aankoop is tenslotte vaak de aankoop die je niet hoeft te doen. En het meest duurzame afval is afval dat nooit is ontstaan.